X
تبلیغات
کویر- محیط زیست

کویر- محیط زیست

«كوير ، كسي را كه يك بار گرفتار افسونش شده باشد هرگز رها نخواهد كرد.»

 اگر چتر ریزگردها به تهران نمیرسید درک پدیده ریزگردها برای بسیاری از دوستانی که تابحال در طوفان نمانده اند سخت بود. آگاهم که نظرات ارایه شده از سوی همکارانم در خصوص ریزگردها در بخش تحقیقات بیابان موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع محدودگرایانه دانسته  و در تعریف ریزگرد و منشاء آنها شبه بوجود آمده است.

پدیده فرسایش بادی که يکی از مهمترین اشكال بيابانزايی است، در قالب دو فرآيند نمود دارد: فرآيند طوفان­های گرد و غباری یا ریزگرد(Dust Storm) و طوفان شن (Sand Storm) (میدانم که واژه شن برای اینجا صحیح نیست ولی عرف رایج است). آنچه مسلم است منشاء این دو از یکجا شروع می­شود و تصاویر ماهواره ­ای بخوبی مسیر انتشار آنها را نشان می­دهند. در پدیده فرسایش بادی، ذرات کوچکتر معمولا یا بصورت عمودی و یا افقی در هوا منتشرشده و ذرات درشتر یا همان ماسه با حالت خزشی پیش می­روند تا اینکه انرژی باد کاهش پیدا کرده و ریزگردها بر زمین ریزش کرده و ذرات درشتر که همان ماسه ­ها باشند تپه ­های ماسه­ ای و یا باصطلاح ریگزارها را بوجود می­آورند. مفهوم گرد وغبار (dust) معادل ذرات حاصل از پدیده فرسایش بادی است  در مناطق خشک بوجود میایند و کوچکتر از 100 میکرون هستند و با مفهوم غبار(Haze) متفاوت است که می­تواند در اثر آتش سوزی و یا رطوبت هوا و یا غبارمحلی بوجود بیاید و بیشتر مختص تمامی مناطق کره زمین مانند مناطق مرطوب است. واژه گرد وغبار (Dust) در عنوان کتابهای مرتبط با فرسایش بادی به وفور بکار رفته است و ندیدم  واژه ای جایگزین برای آن وجود داشته باشد. ریزگردها می­ توانند مسافتهای بسیار طولانی را درنوردند و حتی از مرز قاره­ ها بگذرند. پژوهشهای زیادی بر صعود عمودی و یا افقی آنها انجام شده است. علاقمندان می­ توانند به کتابهای (Physics and Modelling of Wind Ersion  ،  Aeolian Dust and Dust Deposits و The physics of Blown Sand  and desert Dunes) مراجعه کنند. همچنین توجه دوستان را به آخرین مقاله در خصوص طوفانهای ریزگردی در سیستان ، نوشته شده توسط دکتر علیرضا راشکی در معروفترین مجله در این زمینه "Aeolian Research" جلب می­کنم. ریزگردهای حاصل از هامون صابوری در دشت سیستان می­ تواند کشورهای افغانستان، پاکستان ، حتی هند و گذرگاه آبی عمان را تحت تاثیر خود قرار دهند. تصویر زیر یک طوفان گرد وغباری در سیستان را نشان می­دهد که حتی از ارتفاعات بلند افغانستان گذشته و به پاکستان رسیده است. این در حالیست که منشاء برداشت قسمتهایی از مساحت 150 هزار هکتاری هامون می باشد که شوری و حساسیت زیاد در مقابل باد دارند.

  به نظرم مهم نیست که نام ذرات چه هستند ولی آنچه این روزها کشور ما را تحت تاثیر خود قرار داده در اثر باد بوجود آمده و بیشتر از کف بستر دریاچه ­های خشک و یا تپه­ های ماسه­ ای و یا اراضی رها شده کشاورزی در عراق و عربستان است همانند آنچه که در سیستان روی می­دهد. منشاء یابی تپه­ های ماسه ­ای در دشت سیستان نیز بر این موضوع تاکید دارد. در واقع همانند آنچه ریزگردهای عربی در آنسوی مرزهای غربی و جنوب غربی کشور بر سرمان آورده­ اند ریزگردهای داخلی بر سر خودمان ،افغانها، پاکستانیها و هندیها  آورده­ است.

توفان گرد و غباری دشت سیستان


عوامل متعددی در چگونگی تشکیل پدیده ریزگردها و بطور کلی فرسایش بادی نقش دارند: پارامترهای اقلیمی مانند باد، بارش، دما و خصوصیات خاکی مثل رطوبت خاک، میزان شوری و پوشش گیاهی سطح خاک. علاوه بر این، نباید از تاثیر خشکسالیها  و فعالیتهای انسانی که شدت پدیده­های بیابانزایی را دوچندان می­کند غافل ماند. هرآنچه مسلم است، گسترش چتر ریزگردهای عربی بر روی کشورمان در اثر تغییر یک یا چند عامل مذکور بوجود آمده است. با اين وجود، شدت، مدت و تعداد رخداد اين توفان‌ها، به ویژه در طول 5 سال اخیر، آشكارا از روند معمول آن فاصله گرفته و بدل به رخدادي بي‌سابقه دست كم در طول قرن گذشته شده است. هرآنچه مسلم است یا پارامترهای اقلیمی تغییر کرده ­اند ویا خصوصیات خاکی و یا دخالتهای انسانی فزون گشته است. آنچه مسلم است پدیده گرمایش زمین و تغییر اقلیم موضوعی نیست که بسادگی بتوان از آن گذشت و منصفانه است که هواشناسان نیز در این قسمت وارد شوند. ولی شواهد حاکی از تغییرات گسترده در سوی دیگر یعنی خاک است  بطوریکه کاهش میزان رطوبت و املاح خاک در منطقه میان­رودان غیر قابل انکار است. حداقل می­توان گفت،  تغییر رژیم آبی که با احداث 4سد بر روی رودخانه ­های دجله ، فرات و کرخه صورت گرفته است موجب کاهش رطوبت خاک در دشتهای رسوبی میان­رودان(بین النهرین) و خشک شدن هورهای هویزه، سعدیه، شویجه و.... شده است. با کاهش میزان رطوبت خاک ، از یکسو آستانه فرسایش بادی یعنی حرکت ذرات خاک توسط باد کمتر شده و گرد وغبار با بادهای کم سرعتر شروع به حرکت می­کنند و از سوی دیگر شوری خاک نیز افزایش و  بصورت پودر درمیاید زیرا شستشوی طبیعی خاکها صورت نمی­گیرد. به همین سبب با اندک بادی همانند آنکه شلنگ بادی را داخل ظرف آردی نماییم ریزگردها در هوا منتشر می­ شوند. با کاهش رطوبت خاک پوشش گیاهی طبیعی که همانند بادشکن عمل می­نمایند نیز کمتر شده و سطح خاک آماده فرسایش می­شوند.


ریزگردهای باختر ایران و میان رودان - خرداد 1391

 وجود ریگزارهای بزرگ مانند ریگ کرخه در خوزستان با مساحت حدود 123 هزار هکتار حاکی از وجود فرسایش بادی شدید در تاریخچه منطقه است. در واقع تاریخ­ نگاری تپه­ های ماسه­ ای حاکی از تشکیل آنها در دوره­ های خشک کره زمین (دوران سوم زمین شناسی) است. بطور حتم منشاء ماسه های ریگزار کرخه از استان واست عراق(همانجایی که در تصویر بالا ریزگردها برداشت شده اند) شروع و پس از گذر از استان میسان وارد ایران می­شود. این حجم ماسه حتما همراه با رخداد پدیده گردوغباری شدید با تکرار زیاد بوده است. در واقع هر کجا ریگزاری وجود داشته باشد گرد وغبار آن به آسمان رفته است و ماسه آن مانده است.

دلیل آنکه تعداد وقوع این پدیده در این موقع سال بیشتر شده است و تعداد روزهای گردوغباری افزونتر از مابقی فصول می­ باشند به افزایش دمای هوا و تشکیل باد بازمی ­گردد. با گرمتر شدن هوا، دمای سطح خاک افزایش یافته و در نتیجه دمای هوای مجاور خود را گرمتر می­ کند. صعود این هوای گرم از سطح خاک به بالاتر ، موجب تلاطم شده و ریزگردها را به داخل هوا منتشر می­کند. علاوه بر این، حرکت جبهه­ های هوای کم فشار که در جلوی خود ریزش هوای سرد و تولید باد را به همراه دارند موجب بلند شدن توده­ های عظیم و مرتفعی از گرد وغبار را با خود بهمراه دارند.

 

 


برچسب‌ها: ریزگرد, عراق, سیستان
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم خرداد 1391ساعت 12:12  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin

خبر سخت و نفسگيري بود" ياسر انصاري كجوري از بين ما رفت" . مهندس انصاری مدیر پایگاه خبری سبزپرس ؛ يكي از جوانان فعال در زمينه محیط زیست كشور در چند سال اخیر بود. او خدماتي نظير جلوگيري از تخريب جنگلهاي شمال بواسطه ويلاسازي؛ راه اندازي و مديريت سازمان غيردولتي طرفدار محيط زيست و نشر خبرهاي محيط زيستي را در پرونده خود دارد.با كمال تاسف آگاه شديم كه او در سن 32 سالگي بر اثر سكته قلبي درگذشت. يادش گرامي باد.

این ضایعه را به همسرش سرکار خانم "مژگان جمشیدی" و خانواده آن مرحوم و همچنین خانواده بزرگ فعالان محیط زیست ایران تسلیت می گویم

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و هفتم تیر 1390ساعت 15:3  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin

برخلاف فرهنگ روميان و يونانيان باستان كه درخت سرو را مترادف با غم و عزا مي­دانستند زيرا در بيشتر گورستانها و اماكان مقدس آنها مي­روييده؛ ايرانيان آنرا نشان آزادگي و قامت برافراشته­اي از عدم تعلق خاطر مي­دانستند و همواره مورد احترام بوده است. به همين سبب است كه اينچنين درختي در ابرکوه يعني بر (آخر) کوههاي زاگرس با جنس Cupressus sempervirens بيش از چند هزارسال پابرجاست. بدون شك اين به دورانديشي نيکانمان بازمي­گردد که اين گونه را که چند صد کيلومتر از رويشگاه اصلي خود دورتر است آورده و پرورش داده­­ و به دست ما رسانده اند. براستي بايد ستود آن باغدار ابرکوهي را که آنرا کاشت و مهمتر از آن نسلهايي که پشت اندر پشت آنرا حفاظت کردند تا آخرين آنها يعني "خان باباجان" آنرا به دست بخش عمومي سپرد. فرصتي شد تا بهمراه دو دوست و همكار عزيز؛ مهندس مصطفي خوشنويس و دكتر انوشيروان شيرواني بازديدي از سرو ابركوه داشته باشيم. گزارش پيشرو ماحصل اين بازديد در سال 1389 است كه موارد مذكور با برنامه ريزان شهري ابركوه درميان گذاشته شد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه سی ام خرداد 1390ساعت 10:50  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin


بي شك بسياري از بينندگان عزيز سايت مهار بيابانزايي را مي ­شناسيد . مدير اين وبلاگ موفق عنوان سومین وبلاگ برتر جهان در حوزه محیط زیست را با خود به يدك مي كشددقيقا مثل اينكه يك ورزشكار از ايران مقام سوم جهان را كسب كند.بهرحال اين چيز كمي نيست گرچه شور و شوق و امتيازات اهدايي يك ورزشكار جهاني را ندارد.

وبلاگ مذكور يكي از منابع تامين كننده اخبار و تحليل هاي مختلف در حوزه محيط زيست كشور بشمار مي آمد. كمتر برنامه تلويزيوني و راديويي مرتبط با حوزه محيط زيست را سراغ دارم كه تهيه كنندگان انها از جملات و تحليل هاي اين وبلاگ استفاده نكنند و بسياري از تحقيق هاي دانشجويي و فيلم هاي محيط زيستي كشور خط خود را از لابلاي متون وبلاگ درويش مي گرفتند.علاوه بر اين؛ شايد بتوان وبلگ مهار بيابانزايي را روزنگار تاريخ محيط زيست كشور در عصر حاضر بدانيم زيرا تمامي اخبار و اتفاقات خوشايند و بيمناك را درج مي كرد.

با كمال تعجب در چند روز گذشته باخبر شدم كه سايت مذكور فيلتر شده است. مطمئنم مسئولين محترم چنانچه نگاهي واقع گرا داشتند اينگونه نمي كردند. نظرم آنست كه بايستي بين سياست و حفظ محيط زيست فاصله اي باشد هرچند در بسياري از جهات ايندو بهم ميرسند كه با تعامل حل شدني بود. اميدوارم كه بزودي اين فيلتر با درايتي برداشته شود.

+ نوشته شده در  دوشنبه سیزدهم دی 1389ساعت 14:18  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin


ديروز خبر غمناك حمله به باغ گياهشناسي نوشهر حال همه دوستداران محيط زيست را گرفت. باغي كه به گواه آناني كه مي­دانند دومين باغ از نظر وسعت و قدمت و اولين از نظر وجود گونه ­هاي منحصربفرد هيركاني در كشور است. روزگاري تمامي مناطق پست خزر رويشگاه جنگلهاي پست خزري بوده است كه هم اكنون تنها لكه هايي از ان در مناطق حفاظت شده مانند اين باغ قابل مشاهده بود.اين باغ در ورودي شهر نوشهر قرار داشته و يكي از ميراثهاي با ارزش منابع طبيعي كشور از نظر آموزشي و پژوهشي است.

به گزارش خبرگزاري سبز پرس اين تخريب كه از صبح روز شنبه ابتدا در قسمت جنوبي باغ اتفاق افتاده امروز دوشنبه به مناطق شمالي باغ نيز رسيده است و با حمايت مستقیم گارد سازمان كشتيراني انجام شده است.سازماني كه اين فضا را براي حمل قراضه آهنهاي انتقال شده از كشورهاي شمالي مانند روسيه مي­خواهد.

محدوده مورد تعرض در زون جنگلی جلگه­ای شمال ایران واقع شده است که در قسمتهايي از آن باقیمانده ­های جنگلی توسکا مستقر است. اين رويشگاه داراي غالبیت عنصر اگزینو – هیرکانی توسکای قشلاقی (Alnus glutinosa ssp.barbata) است كه تنها محدوده ­هاي كوچكي از آن در ناحيه پست خزري باغ گياهشناسي نوشهر در استان مازندران بجا مانده و مابقي آن يا ازبين رفته و يا تنها بقايايي از آن باقيمانده است.

قابل ذكر است براساس بررسیهای گياه شناسي، در این جنگلها ، حدود 209 گونه گياهي(آرایه) که از میان آنها 25 گونه آن بومزاد انحصاری ناحیه هیرکانی هستند زيست مي­كنند . در حقيقت 25 گونه گياهي بومزاد در زيراشكوب اين جنگلها وجود دارد كه تنها در اين قسمت از جهان ميروند و نظير آن در هيچ جاي ديگر وجود ندارند اين علاوه بر آن گونه هايي است كه در آربراتوم ايستگاه موجود است. شايد روزي يكي از اين گونه ها به درد درمان نشدني صدها كودك سرطاني يا كهنسالان آلزايمري مفيد واقع شود.

در هيچ كجاي جهان مسئولان اجرايي اينگونه با محيط زيست و منابع طبيعي خود كه بستر رشد و توسعه است رفتار نمي كنند. روي سخنم با مسئولان اين تخريب است آقايان بازنگري و تأمل خردمندانه و همه‌سونگرانه در شيوه‌ي مديريت در مقابله با دشواري‌هاي بوجود آمده ، يهترين راهكار حل موضوع است. هرچند كه اين روزها مقامات مديريتي ؛ تن به نظرات كارشناسانه بدنه خود نمي­دهند چه برسد به وزارتخانه ديگر و سازمان ديگري. اگر دقت شود يافتن راهي از ميان حاشيه كناري براي بندرگاه درجه چند نوشهر با تعامل شدني بود ولي بعضيها خواستند نامشان در سياهه متجاوزان به محيط زيست كشور راه بيابد كه يافت.

حال واقعا باید به احترام آخرین نفس‌های قدیمی‌ترین باغ اکولوژی ایران در نوشهر یک دقیقه سکوت کنیم



+ نوشته شده در  دوشنبه دهم آبان 1389ساعت 14:2  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin

اروميه درياچه نگون گشته

دریاچه نگون بخت گشته ارومیه

همانطور كه در جرايد و رسانه هاي كشور مطرح شده است درياچه اروميه بعنوان يكي از ذخيرگاههاي زيستكره در حال خشك شدن است . سازمان حفاظت محيط زيست، وزارت نيرو ، وزارت جهاد كشاورزي ، وزارت كشور و استانداريهاي آذربايجان غربي و شرقي و كردستان در حال تهيه يك موافقتنامه براي نجات آن هستند . آيا اين موافقتنامه مي­تواند نجات­بخش اين واپسين نفس­هاي شورترين درياچه جهان باشد و يانه؟ موضوعي است كه در زير مي­خوانيد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه دوازدهم اردیبهشت 1389ساعت 10:29  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin

۱۵ الی ۲۱ اسفندماه هر سال هفته منابع طبیعی و روز درختکاری نامگذاری شده است. پوشش گیاهی و درخت از آنجهت اهمیت دارد که نتیجه تمامی کارکردهای اکوسیستم است. در واقع خاک و سنگ و آب و...راه تکاملی خود را طی می کنند تا در گیاه ظهور نمایند. قدمت توصیه به درختکاری در ایران زمین به ۳۰۰۰ سال قبل بازمی گردد و پیامبران نیز انرا بسیار ستوده اند.

 

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم اسفند 1388ساعت 13:19  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin

 

هفته منابع طبيعي و روز درختكاري بر مردمان اين كهن بوم مبارك باد

 

گز روغني - نيكشهر بلوچستان

آيا تا بحال در گذر از مناطق خشك به درختاني برخورد كرده ايد كه بصورت تك پايه­هايي در دوردستها قرار دارند . از خود پرسيده ايد كه چگونه ممكن است در اين بيابان خشك آنها استقرار يافته­اند ؟ آيا كسي  آنها را آبياري مي­كند؟  در جواب بايد گفت نه! مطمئن باشيد در تابستان سوزان در اين مناطق آب براي انسان هم نيست چه برسد به آنكه به گياهي داده شود.

در اين پست و به مناسبت هفته منابع طبيعي قصد دارم به اين موضوع بپردازم. گز روغني ، گونه اي درختي است كه در رشته كوههاي مكران در بلوچستان وبشاگرد  هرمزگان بر روي سنگ سخت ميرويد. چطور  او مي­تواند تابستانهاي خشك و سوزان را بگذراند. شايد براي سالهاي متوالي حتي يك قطره باران در اين مناطق نبارد ولي او در آنجا ادامه حيات مي­دهد. مهمترين عامل زنده­ماني اين گونه سيستم ريشه و نوع سنگ بستري است كه در اين مناطق گسترش دارد.   

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه نوزدهم اسفند 1387ساعت 11:59  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin

 

تخريب جنگل و خاك در باهوكلات

متاسفانه در چند روز گذشته به بهانه توسعه اراضي كشاورزي ، جنگلهاي منطقه باهوكلات بلوچستان به مساحت 150 هكتار درحال پاك تراشي است.  تفكر ابتدايي اين طرح از سال 1372  در سطحي حدود 10000 هزار هكتار پي ريزي شده است گرچه بدرستي مشخص نيست كه هم اكنون در چه سطحي به اجرا درآمده است ولي آنچه اهميت بسزا دارد روش غلط اجراي آنست كه بعنوان نمونه در  ايستگاه تحقيقاتی باهوکلات كه بايد الگوي بومیان منطقه باشد به اجرا درآمده است.  اين در حاليست كه با دورانديشي براحتي مي توان ضمن حفظ اين جنگلها ، توسعه اراضي كشاورزي را نيز داشت.

 - در همین ارتباط مطلب استاد درویش را بخوانید .

-قطع 10‌هزار درخت 300‌ساله كهور در فقيرترين رويشگاه‌هاي كشور- لینک روزنامه همشهری

تخريب جنگلهاي باهوكلات


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم دی 1387ساعت 15:7  توسط حمیدرضا عباسی  | 
مطلب را به بالاترین بفرستید: Balatarin